Kính thưa độc giả,

Kính thưa đồng đạo,

Chào mừng quí vị đến với trang mạng chúng tôi.

Thật là một vinh hạnh lớn lao cho chúng tôi được quí vị đến thăm trạm tin của chúng tôi trong mục đích giới thiệu bản song ngữ về giáo lý Phật Giáo Hòa Hảo.  Công tác dịch thuật mà chúng tôi thực hiện là cần thiết để đóng góp mở rộng sự giao lưu văn hóa giữa một phần văn hóa Việt Nam với cộng động thế giới. Sau đây chúng tôi xin chia sẻ với độc giả một số nhận định của chúng tôi về những thử thách cũng như cơ hội mà chúng tôi gặp phải trong việc dịch thuật.

Thứ nhất, không có một cuốn tự điển hay tự vựng nào trên mạng hay xuất bản nào trong hay ngoài nước được xem là hoàn hảo, có thể bao gồm tất cả thuật ngữ liên quan đến giáo lý Phật Giáo hay Phật Giáo Hòa Hảo.  Các cuốn tự điển phổ thông Việt Anh hay Anh Việt tương đối nhiều nhưng vẫn không đầy đủ, nhứt là về Phật Giáo nói chung, và Phật Giáo Hòa Hảo nói riêng.  Khác với tiếng Pháp, Tiếng Việt từ nhiều thế kỷ đã được trước hết chịu nhiều ảnh hưởng về văn hóa và ngôn ngữ từ phương Bắc.  Kế đến là ảnh hưởng của văn hóa và ngôn ngữ Pháp đã gần một trăm năm đô hộ Việt Nam rồi đến tiếng Anh với  cuộc chiến tranh hai mươi năm với sự tham dự ồ ạt của quân đội Hoa Kỳ tại miền Nam Việt Nam.  Do đó, chúng tôi đôi khi cũng tham khảo tự điển các ngôn ngữ khác nhau để biết thêm ý nghĩa của một thuật ngữ. 

Thứ hai, nói về quan hệ văn hóa và ngôn ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Trung, người Việt chịu ảnh hưởng rất sâu đậm giá trị văn hóa phương Đông, gồm tôn giáo, triết học, chính trị, xã hội, nên trước khi đối diện với trào lưu của Tây Phương từ thế kỷ 19,  tiếng Việt có chia sẻ nhiều đặc điểm của tiếng Trung, vì cách thức tổ chức xã hội rất giống nhau, và cách thức lựa chọn nhân tài cũng không khác, do đó Việt cũng dùng tiếng Trung gọi là chữ Hán trong các văn bản chính thức, còn tiếng Nôm là tiếng dành cho người dân thường, nhưng cách cấu tạo chữ nôm cũng là sự vay mượn của các ký tự của chữ Hán, và không ít giới tinh hoa thời xưa thông thạo cả hai ngôn ngữ trên để trao đổi với nhau.  Họ dùng tiếng Nôm để làm thơ, và dùng chữ Hán để viết văn thư chính thức, hay kinh sách.   Một số bài thơ của các nhà thơ trước thời Pháp thuộc được làm bằng văn Nôm, nhưng đôi khi cũng pha lẫn một số chữ Hán, nên gọi là Hán Việt, mà cả người Việt và người Hoa cùng có thể đọc hiểu, như các bài Đường Thi.  Vì vậy, dịch Sám Giảng và Thi Văn Giáo Lý của Đức Huỳnh Giáo Chủ cũng cần phải am hiểu phần nào chữ Hán hay Hán Việt và chữ Nôm.  

Một trong những thử thách lớn của chúng tôi khi dịch Sám Thi của Đức Huỳnh Giáo Chủ là tìm hiểu nghĩa của các bài hay câu chữ bằng chữ được viết bằng tiếng Quốc Ngữ, vì cách viết theo thứ chữ Quốc Ngữ đã được chính thức thừa nhận bởi chính quyền thuộc địa là chữ được dùng trong văn bản chính thức và nhiều lãnh vực khác, như giáo dục, nên chữ nôm khi được các nhà truyền giáo Công Giáo biến thành chữ QN để truyền đạo thì người ta không còn biết chính xác chữ QN nào tương thích với chữ nôm nào.  Chữ QN là thứ chữ được phiên âm từ chữ nôm ra, và khi đặt riêng ra ngữ cảnh của nó, người không biết rành chữ nôm khó nắm bắt nội dung của nó, nhứt là các nhà thơ xưa đặt thi văn rất xúc tích và ngữ âm của một chữ QN có khi trùng hợp với nhiều chữ nôm khác nhau.  Tuy nhiên, Đức Huỳnh Giáo Chủ không sáng tác nhiều các bài thơ loại này, và tư tưởng của ngài trong hầu các bài Sám Thi đều rất mạch lạc và bằng ngôn ngữ bình dân nên không quá khó để dịch ra tiếng Anh.

Thứ ba, chúng tôi sử dụng các tài liệu từ nhiều học giả, trong đó có cố học giả Thiện Tâm, một tín đồ PGHH cao niên, chú giải Sám Giảng và Thi Văn Giáo Lý một cách rất công phu, qua hai tập có tựa đề “Chú Giải Sám Giảng Thi Văn Giáo Lý”, được xuất bản trước năm 1975.  Ngoài ta,  chúng tôi cũng tham khảo các tài liệu khác nhau có sẳn, như Wikipedia.  Với những tiến bộ của ngành kỷ thuật số, việc tìm tài liệu trên mạng đã trở thành phổ biến hơn trong đại chúng, với nhiều ngôn ngữ khác nhau, rất phong phú.

Thứ tư, một thử thách nữa có lẽ là dịch thơ ra thơ giữa hai ngôn ngữ không nằm trong một nền văn hóa, như tiếng Việt và tiếng Trung, mà giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Tuy gặp nhiều thử thách trong lãnh vực này, chúng tôi càng dịch càng cảm thấy tự tin hơn khi chúng tôi đã chuẩn bị cho công tác này từ nhiều thập niên trước, đã đặt nền tảng vững chắc cho việc khai thác các tài liệu bằng tiếng Trung, Pháp, Việt và Anh ngữ.

Thứ năm, một thử thách không nhỏ là dịch thuật thi văn của Đức Thầy ra tiếng Anh là sự khác biệt về các ý niệm triết lý và tôn giáo giữa hai ngôn ngữ và văn hóa.  Tuy nhiên, như đã nói trên, nhờ có sự phong phú nguồn tham khảo bằng nhiều ngôn ngữ, công việc này trở nên dễ dàng hơn nhiều so với thời kỳ trước cụộc cách mạng thông tin kỷ thuật số và sự đóng góp của nhiều apps như Google Translate, AI (trí thông minh nhân tạo), và sự gần gủi giữa Đông và Tây nhờ sự giao thoa càng ngày càng chặc chẻ hơn.

Cuối cùng, với những nổ lực cải thiện không ngừng, chúng tôi hy vọng đáp ứng hầu hết nhu cầu nghiên cứu của độc giả bốn phương.  Tuy nhiên, muốn được hoàn hảo hơn, công tác này không thể không có tiếng nói của quí vị sẳn sàng chia sẻ thông tin, cảm tưởng và cổ động để lời châu ngọc của Đức Huỳnh Giáo Chủ được vang xa như ngài từng nói:

                                “Mãng chờ trông Bá Tánh thảnh thơi,

                                   Khắp bốn biển liên dây Hòa Hảo.”

                    (Diệu Pháp Quang Minh do Đức Huỳnh Giáo Chủ viết)

Trân Trọng